İnfertilite (Kısırlık)  bir yıl boyunca sık, korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebeliğin oluşmaması olarak tanımlanır.

Ne zaman  doktora gidilmesi gerekir

Kadınlar için:

  • 35 yaş üstünde ve altı aydır gebelik olmadıysa
  • 40 yaşın üzerinde gebe kalmak isteyen kadınlar
  • Düzensiz adetleri olan veya adet olmayan kadınlar
  • Bilinen doğurganlık sorunları olanlar
  • Endometriozis veya pelvik enflamatuar hastalık teşhisi konmuşsa
  • Birden fazla düşük anamnezi varsa
  • Kanser tedavisi görülmüşse

Erkekler için:

  • Düşük sperm sayısı veya spermle ilgili diğer sorunlar
  • Kanser tedavisi geçirilmesi
  • Küçük testisler veya skrotumda şişme olması durumnda
  • Aile kısırkık sorunları varsa

Kadın kısırlığının nedenleri:

  • Yumurta gelişimi ve yumurta çatlamasıyla ilgili sorunlar:  Polikistik over sendromu, hiperprolaktinemi (süt hormonunun fazla olması),Tiroid hormonu bozuklukları. Diğer altta yatan nedenler arasında çok yoğun egzersiz yapılması ve yeme bozuklukları da yumurta gelişimi ve çatlamasını etkileyebilir.
  • Rahim ağzındaki anomaliler, rahimdeki polipler,myomlar veya rahimdeki şekil bozukulukları kısırlığa neden olabilir.
  • Genellikle enfeksiyonların neden olduğu hasar sonucu tüplerin tıkanması . Bu durum genellikle cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon, endometriozis veya adezyonların neden olduğu pelvik inflamatuar hastalıktan kaynaklanabilir.
  • Endometriyal dokunun rahim dışında olduğunda ortaya çıkan endometriozis yumurtalıkların, uterusun ve fallop tüplerinin işlevini etkileyebilir.
  • Erken menopoz, nedeni genellikle bilinmemekle birlikte, bağışıklık sistemi hastalıkları, Turner sendromu gibi belirli genetik durumlar erken menopozla ilişkilidir.
  • Pelvik yapışıklıklar, pelvik enfeksiyon, apandisit, endometriozis veya abdominal cerrahi sonrası organlarlar arasında yapışıklıklar oluşabilir.
  • Kanser ve tedavisi görmek genellikle doğurganlığı bozar. Hem radyasyon hem de kemoterapi doğurganlığı etkileyebilir.

Erkek kısırlığının nedenleri

  • İnmemiş testisler, genetik kusurlar, diyabet gibi sağlık sorunları veya klamidya, bel soğukluğu, kabakulak veya HIV gibi enfeksiyonlara bağlı  sperm parametreleri bozulabilir . Testislerdeki genişlemiş damarlar (varikosel) da sperm kalitesini etkileyebilir.
  • Erken boşalma gibi cinsel sorunlar, kistik fibroz gibi belirli genetik hastalıklar veya üreme organlarının zarar görmesi, yaralanması gibi durumlarda kısırlığa sebep olabilir.
  • Sigara, alkol, anabolik steroidler sperm sayısı ve kalitesini olumsuz etkiler.
  • Kanser tedavisi, radyoterapi veya kemoterapi sperm üretimini ciddi şekilde bozabilir.

Risk faktörleri

  • Yaş: Kadınlarda doğurganlık yaşla birlikte, özellikle 30’lu yaşların ortalarında azalmaya başlar ve 37 yaşından sonra hızla düşer. İleri yaşlarda kadınlarda hem yumurta sayısı hem de yumurta kalitesi azalır. Erkeklerde de kadınlardaki kadar belirgin olmasada ileri yaşlarda sperm parametreleri bozulabilir.
  • Sigara kullanımı. Partnerlerden birinin sigara içmesi hamilelik olasılığını azaltır. Sigara içmek aynı zamanda doğurganlık tedavisinin olası etkinliğini de azaltır. Sigara içen kadınlarda düşükler daha sık görülmektedir.
  • Alkol kullanımı: Alkol kullanımı kısırlığa katkıda bulunabilir. Erkekler için aşırı alkol kullanımı sperm sayısını ve hareketliliğini azaltabilir.
  • Aşırı kilolu olmak
  • Aşırı zayıf olmak.
  • Aşırı egzersiz yapmak 

Intra uterin inseminasyon

Intra uterin inseminasyon( IUI , aşılama), basit ve güvenli bir işlemdir.Yıkanmış ve konsantre edilmiş spermlerin, yumurta veya yumurtaların çatladığı sırada rahim içine enjekte edilmesidir. Spermler rahim içinden tüplere gider ve tüpte bekleyen yumurtayı döller.

  • Açıklanamayan infertilite: Aşılama açıklanamayan infertiltede ilk tedavi olarak uygulanır.
  • Endometriozise bağlı kısırlık
  • Hafif erkek faktör kısırlığı (subfertilite): Sperm parametrelerindeki hafif bozukluklarda aşılama ilk seçenektir
  • Servikal faktör kısırlığı: Servikal mukus çok kalınsa, spermin yolculuğunu engelleyebilir. Serviksin kendisi de spermin yumurtaya ulaşmasını engelleyebilir. Aşılama, rahim ağzını atlayarak spermi doğrudan rahim içine yerleştirir.
  • Ovulatuar faktör infertilitesi:Aşılama , yumurtlamanın olmaması veya yumurta sayısının azalması da dahil olmak üzere yumurtlama ile ilgili sorunlardan kaynaklanan kısırlığı olan kadınlara da uygulanabilir.
  • Semen alerjisi:  Nadiren, bir kadının eşinin menisindeki proteinlere alerjisi olabilir. Vajinaya boşalma, meninin ciltle temas ettiği yerde kızarıklık, yanma ve şişmeye neden olur. Aşılamada sperm yerleştirilmeden önce menideki proteinlerin çoğu çıkarıldığı için faydalı olabilir

Aşılama, yaklaşık 1-2 dakikada yapılır ve sonrasında 15 ila 20 dakika kadar hasta rahat pozisyonda dinledirilir. Genellikle muayenehane veya klinikte yapılır.  Aşılama işleminde hasta jinekolojik masaya alınır, vajinaya spekulum yerleştirilir.

  • Uzun, ince, esnek bir kateter servikal kanaldan geçirilir
  • Sperm örneği kateter içinden rahme enjekte edilir.
  • Kateter ve ardından spekulum çıkarılır.

İşlemden sonra, kısa bir süre sırt üstü yatılır. Prosedür bittikten sonra normal günlük aktivitelere devam edilebilir. İşlemden sonra bir, iki gün hafif lekelenme olabilir. 2 hafta sonra gebelik testi yapılmalıdır.

Tüp Bebek Tedavisi:

Tüp bebek , yardımcı üreme teknolojisinin en etkili tedavisidir. Prosedür, kendi yumurtalarınız ve eşinizin spermi kullanılarak yapılır.

Tüp bebekte başarı şansı, yaşa ve infertilitenin nedene bağlıdır.

Tüp Bebek Endikasyonları:

  • Tüplerin kapalı olması veya yapısının bozuk olması
  • Yumurta gelişiminin olmadığı durumlarda
  • Endometriozis varlığında; genellikle yumurtalıkların, uterusun ve fallop tüplerinin işlevini etkiler.
  • Myomların olması; Myomlar rahim duvarındaki iyi huylu tümörlerdir ve 30’lu ve 40’lı yaşlarındaki kadınlarda yaygındır. Myomlar döllenmiş yumurtanın implantasyonunu engelleyebilir.
  • Sperm parametrelerinin çok düşük olduğu durumlarda  
  • Açıklanamayan infertilite 
  • Genetik hastalıkların olduğu, preimplantasyon genetik testlerin yapılması gerektiği durumlarda tüp bebek tedavisi yapılır.
  • Kanser veya diğer sağlık problemlerinde doğurganlığın korunması için tüp bebek işlemi yapılır.

Tüp bebek işlemi birkaç adımı içerir – yumurtalık stimülasyonu, yumurta toplama, sperm elde etme, döllenme ve embriyo transferi. Bir IVF döngüsü yaklaşık iki ila üç hafta sürebilir.

Ovulasyon indüksiyonu

Tüp bebek işlemi sırasında, çok sayıda olgun yumurta elde edilmesi amaçlanır. Bunun içinde her aşamada bir takım ilaçlar kullanılır.

  • Ovulasyon indüksiyonu için;yumurtalıkları uyarmak için, folikül uyarıcı hormon (FSH), luteinize edici hormon (LH) veya her ikisinin kombinasyonunu içeren ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar, birden fazla yumurtanın gelişmesini sağlar.
  • Oosit olgunlaşması için;  yumurtaların olgunlaşmasına yardımcı olmak için insan koryonik gonadotropin (HCG) enjeksiyonu yapılır.
  • Erken ovulasyonu önlemek için; antagonist ilaç enjeksiyonu yapılır.
  • Rahmin iç yüzeyini embriyo transferine hazırlamak için; OPU gününden itibaren progesteron kullanılır.

Takip sırasında folikül gelişimini değerlendirmek için,

  • Vajinal ultrason yapılır ve overlerde gelişen oositlerin büyümesi takip edilir.
  • Kan testleri yapılır – Östrojen seviyeleri tipik olarak foliküller geliştikçe artar ve progesteron seviyeleri düşük kalır.

Bazen aşağıdaki nedenlerden biri nedeniyle, OPU dan önce tüp bebek tedavii iptal edilebilir;

  • Yetersiz sayıda gelişen folikül
  • Erken yumurtlama
  • Ovaryan hiperstimülasyon sendromu riski oluşturan çok fazla folikül gelişimi
  • Diğer tıbbi sorunlar

OPU  (Yumurta toplama)

OPU  son enjeksiyondan 34 ila 36 saat sonra genelde anestezi altında yapılır.

  • Transvajinal ultrason eşliğinde foliküller görülür ve ince bir iğne yardımıyla foliküler sıvı çekilir.
  • Yaklaşık 10-20 dakika sürer.
  • Olgun oositler kültür ortamına inkübe edilir. 

Sperm alma

OPU günü, erkekten mastürbasyon yoluyla klinikte  meni örneği alınır.

Tüp bebek işlemi için en yayın olarak, İntrasitoplazmik sperm enjeksiyonu (ICSI) yöntemi kullanılmaktadır. ICSI de tek sağlıklı sperm olgun yumurtanın içine doğrudan enjekte edilir.

Embriyo transferi

Embriyo transferi genellikle OPU dan iki- beş gün sonra gerçekleşir.

  • İşlem genellikle ağrısızdır, ancak hafif kramplar yaşanabilir.
  • Vajene spekulum takılır ve ince bir kateter serviksten rahim içine yerleştirilir.
  • Az miktarda sıvı içinde bir veya iki embriyo içeren enjektör kateterin ucuna takılır ve enjektör içindeki sıvı rahim içine enjekte edilir.

İşlemden sonra

  • İşlemden sonra az miktarda berrak veya kanlı sıvı gelebilir
  • Yüksek östrojen seviyelerine bağlı meme hassasiyeti olabilir
  • Hafif şişkinlik
  • Hafif kramp
  • Kabızlık gibi şikayetler olabilir.

Yumurta alımından yaklaşık 12 gün sonra gebelik testi yapılabilir.

Tüp Bebek komplikasyonları:

  • Çoğul gebelik
  • Ovaryan hiperstimülasyon sendromu (OHSS) 
  • Kanama veya enfeksiyon